'Cat-Kruiser en Catkruisertjes' - Catboot Oldtimers uit Nederland


In Nederland gaf Hermann Carl Anton van Kampen (1881-1946), beter bekend als 'H.C.A.' van Kampen, een grote impuls aan de populariteit van zeilen. Hij publiceerde niet alleen een aantal boeken over zeilen en was medeoprichter van het Nederlandse watersportmagazine 'De Waterkampioen', maar hij ontwikkelde ook vaardigheden als jachtontwerper. Hij ontwierp een groot aantal zeiljachten en motorjachten. In 1920 liet hij bij Abeking en Rasmussen zijn eigen kleine 6,80 meter lange toerjacht 'Kiek Ut' bouwen. Er wordt algemeen aangenomen dat hij daar ook werd geïnspireerd door de kleine Catkreuzer die daar werd gebouwd. Met zijn ontwerp met het nummer 36 ontwierp hij de kleine Catkruiser, zoals hij het noemde. Het werd bij de gerenommeerde scheepswerf De Vlijt in totaal 10 keer gebouwd. Hoewel het dezelfde afmetingen heeft als de kleine Catkreuzer van Abeking en Rasmussen (4,50 meter lang en 2,00 meter breed), is het toch een onafhankelijk ontwerp met zijn eigen karakteristieke lijnen. Van deze boot werden tussen 1929 en 1931 exact 10 exemplaren gebouwd. Gelukkig is er nog één exemplaar over en werd het in 2020/2021 uitgebreid gerestaureerd door Rein Kremer. Het vaart nu onder de naam Nènè.


De jachtontwerper Jan Hoogenbosch presenteerde in 1932 het ontwerp van een Cat-kruiser van ongeveer 5,50 meter lengte. Hij noemde dit type 'Week-End', wat een verwijzing was naar het beoogde gebruiksdoel. Deze boot werd onder andere in meerdere exemplaren gebouwd door de toenmalige scheepswerf Houtvester in Hilligersberg, van hout in klinkerbouw. Er zijn vandaag de dag nog minstens drie exemplaren over, waaronder 'Pleione' en 'Pelikaan'.

Volgens dit plan werden er ook 5 casco's besteld bij Piet Lievaart van Buytendijk in Hendrik-Ido-Ambacht. Buytendijk overleefde de economische crisis niet en daarom werden de al voltooide rompen door Lievaart naar Rotterdam gebracht en daar verder afgebouwd. En van deze oorspronkelijke 5 boten zijn er nog steeds 4 over. Drie hiervan zijn regelmatig te zien tijdens de Catboot-bijeenkomsten van de Nederlandse Catbootclub. Op een oude foto liggen 5 van deze Cat-Kruisers voor anker. Een geklinkerd houten schip en 4 van de stalen Cat-Kruisers. Dit zijn waarschijnlijk de enige en kleinste Catboten die van staal zijn gemaakt.

                      5 catkruisers naast elkaar                                                          Houtvester bouw: Pleione  

Mermaid of the Scelveringhe                            Ketje                                 en                              Vetje


Een ander ontwerp is hier vermeldenswaard, zelfs als de gebouwde boten na het bouwjaar niet langer als oldtimers worden beschouwd. De jachtontwerper J.K. Gipon heeft tal van ontwerpen gemaakt voor Nederlandse platbodemschepen. Enkele voorbeelden zijn de Grundel, Boeier, Bollen, Hoogaars en Lemsteraak. Met het boek 'Platbodemjachten van J.K. Gipon' heeft auteur Jan Kooiman een monument voor deze invloedrijke jachtontwerper opgericht. En het allereerste ontwerp dat J.K. Gipon in januari 1936 maakte, was dat van een Cat-kruiser, naar Amerikaans voorbeeld. Hij ontwierp het schip echter met het oog op kostenefficiënte bouw, waardoor het schip werd gebouwd met een Sharpie-romp of in Knickspant-bouwstijl. Vanwege de oorlogswirwar is het begrijpelijk dat mensen destijds geen gelegenheid hadden om boten te bouwen en het is niet verrassend dat het eerste schip volgens dit ontwerp pas 50 jaar later, in 1986, door L. Bart werd gebouwd: de Bamse. Er werden ongeveer 2-3 exemplaren van dit type gebouwd.